De pro-deo advocaat



Wat is een pro-deo advocaat

"Pro deo" betekent letterlijk "voor God", ofwel gratis. Een pro-deo advocaat is dus in de echte zin van de betekenis een gratis advocaat. De advocaat die pro-deo werkt doet een goede daad en zal door God beloond worden. Tenminste, dit is de oorspronkelijke gedachte die leidde tot de gratis juridische bijstand.

De gedachte van een gratis advocaat is in de moderne tijd geëvolueerd naar een juridische bijstand voor de minvermogenden. De term pro-deo advocaat is dus op zich niet meer actueel.

Heden beslaat de "gratis" juridische bijstand twee gebieden, deze worden onderscheiden in de juridische eerstelijnsbijstand en de tweedelijnsbijstand.

Daar waar de eerste peiler daadwerkelijk nog een gratis juridisch advies betreft, is de tweedelijnsbijstand namelijk de echte begeleiding door een advocaat niet meer pro-deo in de echte betekenis van het woord.

Minder geweten is dat u zelf ook een pro-deo advocaat kan kiezen, zelfs een zogenaamde tableau-advocaat (lees hieronder meer).

Uw advocaat zal u dan verzoeken om een aanvraagformulier juridische tweedelijnsbijstand in te vullen, waarvan u onder documenten een voorbeeld treft.

Pro-deo en de rechtsbronnen

De pro-deo regeling is opgenomen in het gerechtelijk wetboek.

Het principiële recht op juridische bijstand is in België zelfs grondwettelijk verankerd:

"Art. 23

Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.
Daartoe waarborgen de wet, het decreet of de in artikel 134 bedoelde regel, rekening houdend met de overeenkomstige plichten, de economische, sociale en culturele rechten, waarvan ze de voorwaarden voor de uitoefening bepalen.
Die rechten omvatten inzonderheid :
1° het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid in het raam van een algemeen werkgelegenheidsbeleid dat onder meer gericht is op het waarborgen van een zo hoog en stabiel mogelijk werkgelegenheidspeil, het recht op billijke arbeidsvoorwaarden en een billijke beloning, alsmede het recht op informatie, overleg en collectief onderhandelen;
2° het recht op sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en sociale, geneeskundige en juridische bijstand;
3° het recht op een behoorlijke huisvesting;
4° het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu;
5° het recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing;
6° het recht op gezinsbijslagen."

Het recht op juridische bijstand is een essentiële vereist om van een rechtstaat te kunnen spreken. Iedere burger moet zich immers op zijn of haar rechten kunnen beroepen hetzij tegen de overheid hetzij tegen een andere burger.

Door de (juridische) complexiteit is de vraag naar juridische bijstand actueler dan ooit. Dit betekent ook dat de beschikbaarheid van een pro-deo advocaat een voorwaarde is om de rechtstaat een correcte invulling te geven. 

Kosteloze rechtspleging

Indien u een pro-deo advocaat heeft toegewezen gekregen, kan u tevens een verzoek doen tot kosteloze rechtspleging indien de tussenkomst van bijvoorbeeld een gerechtsdeurwaarder vereist is om de zaak op te starten.

In dat geval spreekt het bureau van juridische bijstand van de desbetreffende rechtbank zich uit over het verzoek tot kosteloze rechtspleging. Bij toelating kunnen alle noodzakelijke formaliteiten vervuld worden zonder dat u hiervoor kosten dient te betalen.

Onder documenten is een voorbeeld terug te vinden van een beschikking waarbij het bureau voor rechtsbijstand de goedkeuring verleent voor een procedure voor de familie- en jeugdrechtbank.

Bijstand door een pro-deo advocaat

Het gerechtelijk wetboek maakt een onderscheid tussen enerzijds de eerstelijns en anders tweedelijns juridische bijstand.

Juridische eerstelijnsbijstand 

De juridische eerstelijnsbijstand wordt georganiseerd door de Commissies voor Juridische Bijstand. In elk arrondissement zijn er zitdagen voorzien.

Deze bijstand betreft een gratis eerste oriënterend advies. Deze worden verstrekt door de justitiehuizen, waar advocaten zich vrijwillig inzetten om de meest uiteenlopende juridische vragen te beantwoorden.

In Gent worden deze adviezen in de praktijk georganiseerd door het justitiehuis Gent, Cataloniëstraat 6/9, 9000 Gent.

In Brussel gaat de juridische eerstelijnsbijstand door in het justitiehuis Brussel gelegen aan de Regentschapsstraat 63, 1000 Brussel. Het justitiehuis is bereikbaar met de metro lijn 2 of 6 aan de halte Louisa.

Te Antwerpen wordt de eerstelijnsbijstand verleend in het justitiehuis Antwerpen, Quinten Matsijslei 552018 Antwerpen

Bijstand door een pro-deo advocaat

De "gratis" bijstand door een pro-deo advocaat wordt georganiseerd binnen de juridische tweedelijnsbijstand.

De wet van 23 november 1998 betreffende de juridische bijstand, die in werking trad op 31 december 1999, voorziet in het recht op juridische bijstand voor “personen die over onvoldoende middelen beschikken”.

Het is de taak van de balies, meer bepaald de bureaus voor juridische tweedelijnsbijstand (BJB), om toe te zien op de organisatie en de kwaliteit van deze dienstverlening door advocaten.

In de praktijk worden de pro-deo prestaties geleverd door de advocaat-stagiairs of de tableau advocaten.

Tableau-advocaten

Deze advocaten hebben de driejarige stage afgerond en hebben een examen van beroepsbekwaamheid afgerond.

Na deze formaliteit kunnen zij opgenomen worden op het tableau van advocaten, die bijgehouden wordt per balie. De balie is georganiseerd volgens de oude gerechtelijke arrondissementen (thans vallen deze samen met de provincies).

De tableau-advocaat is niet verplicht pro-deo zaken te behandelen, in tegenstelling tot de advocaat-stagiair. Tableau-advocaten kunnen ook kiezen in welke materies zij wensen op te treden als pro-deo advocaat. 

De inschrijving door een tableau-advocaat als pro-deo advocaat is mogelijk in hoofdorde of in bijkomende orde. In hoofdorde betekent dat zij opgenomen worden op de lijst van het bureau voor juridische bijstand van advocaten die aangesteld kunnen worden tijdens de wekelijkse zititngen. In bijkomende orde kunnen de advocaten enkel zelf (online) dossiers indienen.

Advocaat-stagiairs

De advocaat moet een driejarige stage voltooien met een stagemeester (ook wel patron genoemd) die toezicht houdt op de vorming van de advocaat. Dit noemt men de advocaat-stagiair.

De advocaat-stagiair is een volwaardige advocaat aan de balie en mag zelf dossier behandelen en daarin optreden en de titel van advocaat voeren. Wel is de advocaat-stagiair verplicht zich in te schrijven in hoofdorde bij het bureau voor juridische bijstand.

De stagiair is ingeschreven op een afzonderlijk lijst van de stagiairs. De behandeling van pro-deo dossiers maakt onlosmakelijk deel uit van de beroepsopleiding. De advocaat-stagiair mag, behoudens gegronde redenen, geen pro-deo dossiers weigeren.

De dossiers kunnen ook bij de advocaat-stagiair op twee manieren toegewezen worden. Vooreerst kan er een automatische aanstelling gebeuren via het bureau voor juridische bijstand. De advocaat-stagiair wordt bij het begin van de stage opgenomen op de rotatielijst voor de toewijzing van de tweedelijnsbijstand. Ook kan de advocaat-stagiair zelf dossiers aanvragen bij het bureau voor juridische bijstand. Dat kan zowel voor bestaande cliënten die reeds werden toegewezen of voor nieuwe cliënten. Telkens zullen de nodige bewijsstukken gevoegd moeten worden om aan te tonen dat de cliënt nog steeds onder de tweedelijnsbijstand valt.

De advocaat-stagiair kan met de dossiers ook voldoende ervaring opdoen en zich oriënteren naar bepaalde rechtsmateries.

Inkomensgrenzen

Om aanspraak te kunnen maken op een "pro-deo" (deze term wordt officieel niet gehanteerd) advocaat, dient men aan bepaalde voorwaarden te voldoen en binnen de gestelde inkomensgrenzen vallen. Er is een onderscheid tussen volledige en gedeeltelijke kosteloosheid naargelang de inkomensgrens:

INKOMENSGRENZEN

Deze grenzen zijn als volgt (geldig vanaf 1 september 2014) voor alleenstaanden (dit zijn rechtszoekende die alleen zijn gedomicilieerd op hun adres):

Volledig kosteloos: max. 944,00 euro netto/maand

Gedeeltelijk kosteloos: tussen 944,00 en 1.213,00 euro netto/maand

Voor gehuwden, samenwonenden, of alleenstaanden met een persoon ten laste gelden andere grenzen:

Volledige kosteloosheid: max. 1.213,00 euro netto/maand (dit is het totale gezinsinkomen)

Gedeeltelijk kosteloos: tussen 1.213,00 en 1.480,00 euro netto/maand (eveneens het gezinsinkomen)

Per persoon ten laste wordt het inkomen verhoogd met 163,47 euro.

Bij gedeeltelijke kosteloosheid is de maximale eigen bijdrage 125,00 EUR.

Iedere advocaat die zich ingeschreven heeft voor deze tweedelijnsbijstand kan zelf een aanvraag voor een pro-deo dossier indienen.

Hieronder is het formulier te vinden dat moet ingevuld en aan de pro-deo advocaat bezorgd worden. Uw advocaat zal u helpen om alle gegevens correct in te vullen.

Documenten

Aanvraagformulier tweedelijnsbijstand

Voorbeeld goedkeuring rechtsbijstand familie- en jeugdrechtbank